- Lắng nghe mà không phán xét?

- Giúp đỡ mà không tạo ra áp lực?

- Bày tỏ cảm xúc và mong muốn mà không cảm thấy tội lỗi, xấu hổ?

- Đóng góp ý kiến mà không làm người khác tổn thương?

- Dung hòa ý muốn khi có quá nhiều sự khác biệt?

- Giải tỏa cảm giác tức giận?

- Nói “Không”?

- Khen ngợi một cách chân thành?

- Xây dựng lòng tin?

- Thể hiện sự trân trọng?

- Chấp nhận, tha thứ cho chính mình và người khác?

Có một công thức chung nào để giải đáp hết tất cả những câu hỏi này không, hay với mỗi vấn đề ta lại cần một cách thức riêng để giải quyết?

Trong khoa học có một nguyên lý rất thú vị gọi là Occam's Razor (Lưỡi dao Occam) với ý nghĩa rằng: Khi có nhiều lời giải thích cùng có vẻ hợp lý cho một vấn đề, lời giải thích đơn giản nhất thường là tốt nhất.

Có nhiều trường phái, nhiều tiếp cận, nhiều công thức để định hướng, hỗ trợ con người trong việc ứng xử, giao tiếp, và kết nối với những người xung quanh. Nhưng đến hiện tại qua nhiều chiêm nghiệm và thực hành, mình thấy rằng tiếp cận Nonviolent Communication (NVC – Giao tiếp Phi Bạo lực/Giao tiếp trắc ẩn) được phát triển bởi Tiến sĩ Tâm lý học Marshall Rosenberg là một con đường đơn giản và vô cùng hiệu quả.

Tính đơn giản của NVC nằm ở chỗ thật ra về cơ bản chúng ta không cần phải nhớ quá nhiều thứ ngoại trừ một điều là:

Nghe có vẻ ngắn gọn, nhưng mệnh đề này lại có sức dẫn lối kỳ diệu. Nó không chỉ giúp chúng ta giải quyết những tình huống khó khăn nhất trong cuộc sống cá nhân, mà còn mang đến lối ra cho các mối quan hệ trong tập thể, và thậm chí ở cấp độ xã hội, quốc gia.

Điều thú vị là: Khi đọc lướt qua quan điểm trên, chúng ta thường dễ dàng đồng tình ngay, nhưng khi bước vào thực tế, cách chúng ta suy nghĩ và ứng xử mỗi ngày lại hầu như thường đi ngược lại với điều này.

Trong tập Podcast số 7 của Chuyện Giáo Dục và cũng là tập cuối của năm 2024 - tập cuối cùng của mùa đầu tiên, mình mời mọi người cùng mình tìm hiểu về NVC, một triết lý sống, một phong trào vì hòa bình đang ngày càng có sức ảnh hưởng, đặc biệt là trong bối cảnh giáo dục.

Quyển sách sẽ đồng hành cùng chúng ta trong tập lần này là “Teaching Children Compassionately – Dạy trẻ bằng lòng trắc ẩn” – Tác giả: TS. Marshall Rosenberg.

Cá nhân mình đã thực hành trong NVC một thời gian và NVC đã mang lại những kết quả thật sự có tính bước ngoặt cho cuộc sống của mình. Do đó mình rất mong muốn chia sẻ về tiếp cận này rộng rãi hơn đến với mọi người. Rất mong tập Podcast này sẽ là một cơ hội để mời mọi người cùng mình bắt đầu một hành trình rất khác biệt để xây đắp những kết nối chân thật và bền vững với bản thân chúng ta và những người xung quanh, đặc biệt là với trẻ em.

- Linh Hồ - The Marveller

Tiến sĩ Giáo dục học

Một nền giáo dục ít áp lực, hạnh phúc nhưng vẫn giúp học sinh đạt được kết quả học tập tốt?

Liệu điều này là có phải là sự thật hay không? Không phải là “áp lực tạo nên kim cương” hay sao?

Trong tập Podcast lần này, chúng ta sẽ cùng khám phá xem làm thế nào mà Phần Lan lại có thể giải được một bài toán rất thử thách này thông qua việc tái định nghĩa lại khái niệm “VUI CHƠI”.

Chuyện Giáo Dục sẽ giới thiệu đến mọi người một hành trình rất thú vị của hai người cha – một người Phần Lan (TS. Pasi Sahlberg) và một người Mỹ (Tác giả William Doyle). Họ hoán đổi nơi ở và nhận thấy sự đối lập rất lớn về quan điểm trong giáo dục tại hai quốc gia này. Người cha Phần Lan bối rối trước áp lực học tập mà trẻ em Mỹ phải đối mặt ngay từ độ tuổi mầm non. Trong khi người cha Mỹ ngạc nhiên trước sự tự do mà trẻ em Phần Lan được trải nghiệm hằng ngày.

Tập Podcast sẽ lật mở bí mật đằng sau sự thành công của hệ thống giáo dục Phần Lan với trọng tâm là vai trò của việc vui chơi. Nhưng VUI CHƠI ở đây được hiểu theo một cách rất khác so với cách hiểu thông thường. Vui chơi không phải là giải trí mà là SEED. 

Mời bạn lắng nghe phân tích về quyển sách “Let The Children Play – Hãy để trẻ em được chơi” để hiểu SEED là gì, và cùng suy ngẫm xem: Liệu chúng ta có thể học hỏi gì từ Phần Lan để tạo ra một nền giáo dục vừa chất lượng, vừa hạnh phúc cho trẻ em Việt Nam? Nếu Phần Lan làm được thì chúng ta có thể làm được không?

- Linh Hồ - The Marveller

Tiến sĩ Giáo dục học

Những năm đầu tiên của một con người thật sự là những năm rất bận rộn, không phải để làm những công việc mang lại giá trị theo cách hiểu thông thường của xã hội người trưởng thành, mà bận rộn để xây dựng, kiến tạo nên chính bản thân mình.

Đây là một loại công việc hết sức đặc biệt.

Đứa trẻ có thể chơi với những khối gỗ hàng giờ, xây lên, dỡ bỏ, rồi lại xây lên, rồi lại dỡ bỏ hàng chục lần với một niềm vui thích đáng ngạc nhiên.

Đứa trẻ có thể ngắm nghía những giọt sương nhỏ xíu, hình dung giọt sương như những viên ngọc và gọi tên mỗi sắc độ màu của giọt sương bằng một cái tên riêng.

Những gì đứa trẻ làm có vẻ như vô nghĩa và buồn cười, nhưng lại đặt nền móng để một ngày nào đó một người lớn trưởng thành có thể được sinh ra từ chính đứa trẻ, với năng lực và sự tự tin có thể làm nên những điều kỳ diệu mà không một sinh vật nào trên trái đất này có thể làm được.

Vậy thì đứa trẻ cần gì để hoàn thành công việc rất quan trọng này của mình?

Khi một em bé được sinh ra đời, mặc dù không còn sự tồn tại của một lớp bảo vệ hữu hình như khi còn trong bụng mẹ, em vẫn cần một lớp bảo vệ vô hình để che chở cho sự phát triển trong giai đoạn tiếp theo.

Nếu bà Montessori gọi lớp bảo vệ này là “phôi thai tinh thần” thì nhà triết học, nhà giáo dục Rudolf Steiner gọi đó là một lớp “áo choàng” để che chở cho tuổi thơ.

Với Steiner, 7 năm đầu tiên của một đứa trẻ cần được nuôi dưỡng trong một môi trường với sự dịu dàng, bằng nhịp điệu và bằng sự hòa hợp tự nhiên giữa em bé và môi trường xung quanh. Các lớp học Steiner có những thực hành rất đặc biệt, rất đáng suy ngẫm để thể hiện quan điểm này của ông.

----

Tập 5 của Podcast Chuyện Giáo dục sẽ giới thiệu đến mọi người Tiếp cận Giáo dục Steiner/Waldorf thông qua quyển sách “Làm việc và chơi ở tuổi mầm non” của tác giả Freya Jaffke.

Podcast sẽ giúp chúng ta hiểu thêm: TS Rudolf Steiner là ai? Giáo dục Steiner/Waldorf hình thành như thế nào? Chúng ta có thể học được gì từ những lớp học Steiner? Vì sao các lớp học Steiner thường màu hồng? Vì sao những con búp bê trong lớp lại không có gương mặt? Tiệc sinh nhật trong lớp học Steiner sẽ tổ chức ra sao?

Mời mọi người cùng ghé thăm các lớp học rất đặc biệt này cùng với Chuyện Giáo Dục nhé.

Bật mí là trong tập này cô Linh cũng sẽ có một bài hát dành tặng cho các khán giả nhí của Podcast nữa nè. Đây hứa hẹn sẽ làm một tập Podcast với nhịp độ rất chậm rãi, rất thư giãn cho cả nhà cùng nghe trước khi đi ngủ nha.

- Linh Hồ - The Marveller

Tiến sĩ Giáo dục học

Tư duy độc lập là khả năng suy nghĩ, phân tích và ra quyết định một cách tự chủ, có thể tham khảo nhưng không phụ thuộc vào ý kiến của người khác. Người có tư duy độc lập có thể đặt ra câu hỏi, tìm kiếm, phân tích, tổng hợp thông tin và có thể tự tin bộc lộ, bảo vệ quan điểm của mình.

Tư duy sâu sắc là khả năng nhìn nhận một vấn đề không chỉ trên bề mặt hay đơn lẻ mà đi vào các tầng lớp sâu hơn, trừu tượng hơn, phức tạp hơn. Người có tư duy sâu sắc có thể xem xét nhiều khía cạnh của một vấn đề, suy ngẫm về các mối liên hệ, về các giả định tiềm ẩn để đưa ra những kết luận có cơ sở vững chắc hơn.

Tư duy sáng tạo là khả năng kết hợp những ý tưởng, thông tin đã có theo những cách thức mới mẻ, độc đáo. Người có tư duy sáng tạo không bị bó buộc trong những mô thức cũ mà cởi mở với những cách tiếp cận mới, mở ra những khả năng chưa từng được khám phá.

Vậy chúng ta có thể rèn luyện những phẩm chất tư duy bậc cao này cho một người từ khi nào?

Câu trả lời có thể bắt đầu ngay từ khi trẻ còn rất nhỏ, khi các em đang trong giai đoạn mầm non. Nghiên cứu về khoa học nhận thức và tâm lý học trẻ em đã cho thấy rằng tiềm năng tư duy của trẻ em đã có sẵn—như một món quà tự nhiên từ quá trình tiến hóa. Trẻ em không phải là tờ giấy trắng mà các em mang trong mình những hạt giống của tư duy bậc cao. Việc của chúng ta là nhận ra, nuôi dưỡng, và giúp những tiềm năng này phát triển.

Tiếp cận Reggio Emilia – được xây dựng dựa trên các trường phái tâm lý học và giáo dục tiến bộ, là một câu trả lời rất đáng để cân nhắc cho những ai mong muốn tạo nên môi môi trường giáo dục thúc đẩy tư duy độc lập, sâu sắc, sáng tạo cho trẻ em. Lời giải đến từ việc: Giáo dục bằng cách lắng nghe (Pedagogy of Listening).

----

Tập 4 của Podcast Chuyện Giáo dục sẽ giới thiệu đến mọi người một vài nét cơ bản về Tiếp cận Giáo dục Reggio Emilia thông qua quyển sách “Mang Reggio Emilia về nhà” (Bản dịch Tiếng Việt có tên Phương Pháp Giáo dục Reggio Emilia) của tác giả Louise Boyd Cadwell.

Cô Louise là một giáo viên người Mỹ đã mang cả gia đình đến thành phố Reggio Emilia xa xôi tại Ý để thực tập, tìm hiểu về ngôi trường Diana – ngôi trường mẫu giáo được đánh giá là tốt nhất thế giới. Sau một thời gian thực tập tại đây, cô quay về Mỹ, mang theo những gì cô đã học tập được và hiện thực hóa tại đất nước của mình.

Podcast sẽ giúp chúng ta hiểu xem: Tiếp cận Reggio Emilia ra đời như thế nào? Trường Diana được thiết kế ra sao? Những giờ học của các em bé ở Reggio Emilia sẽ diễn ra thế nào? Và cốt lõi của tiếp cận Reggio Emilia là gì?

Đây là một tiếp cận chỉ mới hiện diện và bắt đầu lan tỏa ở Việt Nam trong thời gian gần đây. Điều khó khăn là các nguồn thông tin, những khóa đào tạo về Reggio Emilia còn rất nhiều hạn chế cho cả giáo viên và phụ huynh. Do đó, rất mong mọi người sẽ tìm thấy những thông tin hữu ích trong tập Podcast này và có một cái nhìn rõ hơn về một tiếp cận rất hay, rất quan trọng trong lĩnh vực giáo dục.

- Linh Hồ - The Marveller

Tiến sĩ Giáo dục học

Bà quyết định thử nghiệm mức độ tập trung của em bé bằng việc yêu cầu những em bé khác hát thật to xung quanh hay thử nhấc cả cái ghế em đang ngồi lên và đặt xuống một chỗ khác. Nhưng em bé 3 tuổi vẫn làm như thể đang không có gì xảy ra và chỉ tập trung vào một việc duy nhất là tiếp tục tháo lắp những khối trụ gỗ, và bà đã đếm, em lặp đi lặp lại hoạt động này tổng cộng là bốn mươi hai lần.

Sau đó thì khi không ai cố tình làm gì cả, thì cô bé đột nhiên ngừng lại như thể vừa ra khỏi một giấc mơ và mỉm cười hạnh phúc với đôi mắt lấp lánh.

Từ quan sát này, bà Montessori như bắt đầu hiểu được một sự thật về trẻ em đi ngược lại với niềm tin của rất nhiều người lúc bấy giờ. Dường như trẻ em không phải là bọn phá hoại và thiếu kiên nhẫn mà bản chất của các em là những người yêu lao động, yêu thích làm việc, có thể tập trung trong một khoảng thời gian rất dài.

Và động cơ để các em làm điều đó không đến từ những phần thưởng hay sự trừng phạt bên ngoài mà đến từ chính nội tâm bên trong của các em.

----

Tập 3 của Chuyện Giáo dục sẽ giới thiệu đến các bạn những điều cơ bản về Tiếp cận Giáo dục Montessori thông qua quyển sách Maria Montessori: Cuộc đời và sự nghiệp của tác giả Edwin Mortimer Standing – người bạn và người trợ lý thân cận của bà Montessori trong hơn 30 năm.

Podcast sẽ giúp chúng ta hiểu xem Bà Montessori là ai? Bà đã đến với con đường giáo dục ra sao? Bà đã khám phá ra những bí ẩn nào về trẻ thơ và những bí ẩn này có ý nghĩa thế nào cho cuộc sống của người lớn và trẻ em?

Rất mong mọi người sẽ tìm thấy những thông điệp hữu ích trong tập Podcast này.

--------

𝑳𝒊𝒏𝒉 𝑯𝒐̂̀ - 𝑻𝒉𝒆 𝑴𝒂𝒓𝒗𝒆𝒍𝒍𝒆𝒓

Tiến sĩ Giáo dục học

Vậy là Podcast Chuyện Giáo Dục đã đi qua 2 tập đầu tiên, giới thiệu đến mọi người - những người yêu mến giáo dục về hai quyển sách: Totto-chan bên cửa sổ và Trường học sáng tạo.

Trong hai tập Podcast này mình cũng đã đặt ra và trả lời hai câu hỏi lớn về giáo dục:

1. Ngôi trường trong mơ của mọi trẻ em sẽ như thế nào?

Câu chuyện về trường Tomoe và Thầy Hiệu trường Kobayashi đã vẽ nên hình dung về một ngôi trường đáng mơ ước, nơi trẻ em được yêu thương, tôn trọng, tin tưởng và cảm thông.

Ở đó, các em không bị gò bó trong những khuôn khổ và đánh giá cứng nhắc mà thay vào đó, các em được thỏa sức sáng tạo, thể hiện bản thân và sống hòa hợp nhờ có tấm lòng nhân hậu và sự hiểu biết sâu sắc về trẻ em của Thầy Hiệu trưởng.

2. Giáo dục đang sai ở đâu?

Nhà giáo dục Ken Robinson đã giúp chúng ta hiểu về lịch sử của giáo dục để nhận ra nguồn gốc của những vấn đề của nền giáo dục trong hiện tại.

Chúng ta nhận ra rằng giống như cách mà Thầy Hiệu trưởng Kobayashi đã ứng xử với Totto-chan, hay cách mà người bác sĩ đã nhìn nhận về Gillian, mỗi đứa trẻ có những đặc điểm và tiềm năng riêng biệt cần được nuôi dưỡng một cách phù hợp. Việc thiếu đi tính cá nhân, đặt ra những tiêu chuẩn hạn hẹp và khắt khe đang làm cho giáo dục trở nên thiếu hiệu quả và không dành cho tất cả mọi người.

Trong những tập tiếp theo của Chuyện Giáo Dục, mình sẽ cùng mọi người đi xa hơn trong hành trình tìm hiểu những tư tưởng và giải pháp mà những nhà giáo dục nổi tiếng và những người đấu tranh cho cuộc sống của trẻ em trên thế giới đã và đang thực hiện.

🌻 Dưới đây là chủ đề của các tập Podcast trong những tháng tới:

- Tháng 8: Giáo dục Montessori

- Tháng 9: Giáo dục Reggio Emilia

- Tháng 10: Giáo dục Steiner/Waldorf

- Tháng 11: Giáo dục Phần Lan

- Tháng 12: Giáo dục dựa trên Giao tiếp Phi bạo lực/ Giao tiếp trắc ẩn (NVC)

Trong mỗi tập, Chuyện Giáo Dục sẽ giới thiệu về nguồn gốc hình thành, những nền tảng triết lý và một số thực hành cơ bản của mỗi tiếp cận giáo dục dựa trên những quyển sách đã được chọn lọc.

Mình có một niềm tin rằng để đưa những tiếp cận giáo dục này vào cuộc sống một cách hiệu quả cần có những hiểu biết sâu sắc từ những vấn đề cơ bản chứ không chỉ là những kỹ thuật, thực hành bề mặt.

Và mình cũng tin rằng có những cách đơn giản, gần gũi để mọi người có được những hiểu biết này, đặc biệt là thông qua những câu chuyện kể mang lại những ấn tượng và cảm xúc chân thật. Đây cũng sẽ là cách mà mình dẫn dắt việc giới thiệu và phân tích về những quyển sách tiêu biểu cho mỗi tiếp cận giáo dục trên.

Do đó những tập Podcast sắp tới của Chuyện Giáo Dục rất phù hợp cho tất cả những ai chưa biết hoặc mới tìm hiểu về những tiếp cận giáo dục trên, đặc biệt là cha mẹ của các bạn nhỏ muốn tìm kiếm hay tạo ra cho con mình một môi trường giáo dục thích hợp.

Với những giáo viên và những người thực hành chuyên nghiệp, đây cũng sẽ là một cơ hội để mọi người chiêm nghiệm lại về tiếp cận giáo dục mà mình đang theo đuổi và hiểu thêm về những tiếp cận khác.

🕗 Các tập Podcast sẽ được đăng tải vào 20h00 - THỨ NĂM ĐẦU TIÊN CỦA MỖI THÁNG. Mỗi tập dài tối đa 30 phút, hoàn toàn miễn phí và không có quảng cáo.

➡️TẬP 3 về Giáo dục Montessori sẽ được đăng tải vào tối ngày mai, 01/08 (Thứ năm).

Mong mọi người hãy đón xem và nếu có thể, hãy chia sẻ với những người thân, bạn bè, đồng nghiệp đang có sự quan tâm về giáo dục cho trẻ em về chuỗi Podcast này.

Biết ơn mọi người thật nhiều. Chúc mọi người có một ngày an lành!

--------

𝑳𝒊𝒏𝒉 𝑯𝒐̂̀ - 𝑻𝒉𝒆 𝑴𝒂𝒓𝒗𝒆𝒍𝒍𝒆𝒓

Tiến sĩ Giáo dục học

Hay những đứa trẻ mà bạn biết chỉ đơn giản là không thích đến trường?

Trường học đã và đang sai ở đâu? Giáo dục đang sai ở đâu? Vì sao chúng ta cần một cuộc cách mạng thật sự trong giáo dục?

Câu nói này làm mình cực kỳ ấn tượng với sự thẳng thắn của nó.

Tác giả của câu nói này không ai khác chính là Sir Ken Robinson - một trong những Nhà Giáo dục nổi tiếng nhất thế giới, một “Hiệp sĩ Giáo dục” rất dũng cảm, rất hài hước và cũng cực kỳ thẳng thắn, đã dùng cả sự nghiệp của mình để rung lên hồi chuông cảnh tỉnh về cách mà các trường học đang lãng phí những tiềm năng vốn có của mỗi đứa trẻ.

Tập 2 của Podcast Chuyện Giáo Dục sẽ giới thiệu đến mọi người một quyển sách rất quan trọng nữa của lĩnh vực Giáo dục.

Quyển sách của hai tác giả Sir Ken Robinson và Lou Aronica với tên gọi là: Trường học Sáng Tạo – Cuộc cách mạng từ gốc rễ chuyển hóa Giáo dục [Creative Schools: The Grassroots Revolution That's Transforming Education]

Podcast lần này gồm 6 phần - dẫn dắt hành trình tìm hiểu gốc rễ của một căn bệnh mà nhiều nền giáo dục đang gặp phải - một căn bệnh mà bản thân mình cũng đã xác định rằng mình sẽ dành cả cuộc đời để đấu tranh và tìm ra phương thuốc chữa trị. Mọi người hãy cùng mình tìm hiểu xem căn bệnh này là gì nhé:

1. Trường học có giết chết sự sáng tạo không?

2. Em có bình thường không?  

3. Nền văn minh đang trong một cuộc rượt đuổi giữa giáo dục và thảm họa.

4. Nhà trường hay là nhà máy?

5. Giáo dục giống như việc trồng một cái cây.

6. Làm thế nào để những bông hoa mọc được trên Thung lũng Chết?

Sau khi nghe xong, rất mong mọi người hãy để lại bình luận về một điều, một hình ảnh hay một ý tưởng mà mọi người thấy ấn tượng nhất trong tập Podcast lần này và chúng ta sẽ cùng thảo luận sâu hơn về điều đó nhé!

--------

Linh Hồ

Tiến sĩ Giáo dục học

Nếu có ai hỏi mình nên đọc quyển sách nào để bước vào thế giới giáo dục thì có lẽ mình sẽ không ngần ngại mà giới thiệu ngay quyển sách Totto-chan bên cửa sổ.

Theo bạn, một ngôi trường trong mơ nơi mỗi ngày đến trường đều thật sự là một ngày vui liệu có tồn tại hay không?

Nếu bạn cũng giống như mình trước đây, cảm thấy rằng trường học thật khó để trở thành một nơi vui vẻ và thú vị, thì có lẽ quyển sách đã có tuổi đời hơn 40 năm này của tác giả Kuroyanagi Tetsuko có thể làm thay đổi suy nghĩ của bạn đấy!

Mỗi chương sách trong quyển sách nhỏ này như một lát cắt sinh động về ngôi trường Tomoe và cuộc sống của cô bé Totto-chan khi theo học tại trường. Theo dõi từng trang sách, bạn sẽ học được rất nhiều điều về thế giới tâm hồn của trẻ thơ, cách các bạn nhỏ quan sát và tư duy về cuộc sống.

Thầy Hiệu trưởng Kobayashi đã làm như thế nào để mỗi ngày đến trường của các em học sinh trường Tomoe đều là một ngày vui đến nỗi cô bé Totto-chan của chúng ta nhất định phải dậy sớm nhất nhà, sửa soạn hết mọi thứ, và ngồi đợi để chỉ mong được đến trường càng sớm càng tốt?

Hãy cùng Chuyện Giáo Dục khám phá quyển sách này và tìm hiểu xem một ngôi trường được xem là trong mơ của mọi trẻ em sẽ như thế nào nhé!

Bạn có thể xem tập Podcast này trên Youtube hoặc nghe trên Substack, Spotify, Apple Podcasts. Dù là trên nền tảng nào, mình cũng rất mong được lắng nghe những chia sẻ, cảm nhận của bạn về tập Podcast lần này.

Chúc bạn có một ngày an lành!

Linh Hồ,

Tiến sĩ Giáo dục học tại Vương Quốc Anh